Thứ Bảy, 28/11/2020
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Giải pháp nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi

Trong các loại hình kinh doanh vận tải nói trên, loại hình kinh doanh vận tải hành khách bằng taxi được đánh giá có tốc độ phát triển nhanh, dịch vụ vận tải hành khách bằng xe taxi đã rất phổ biến và có mặt ở 63/63 tỉnh, thành phố trên cả nước với tổng số lượng taxi vào khoảng 50.000 xe. Hoạt động kinh doanh vận tải hành khách bằng taxi chủ yếu do các doanh nghiệp tư nhân tham gia, chất lượng phục vụ đã cơ bản được nâng cao. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, vẫn bộc lộ những hạn chế, đáng chú ý là vấn đề tội phạm liên quan đến hoạt động taxi. Các đối tượng đã lợi dụng hoạt động taxi để thực hiện các hành vi phạm tội. Nhất là tình trạng phạm tội cướp tài sản của lái xe taxi, đặc biệt có nhiều vụ các đối tượng phạm tội còn giết cả lái xe để cướp tài sản và xe taxi.

Theo thống kê của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội (ĐTTP về TTXH) trong 5 năm, từ năm 2010 đến năm 2014, cả nước đã phát hiện 308 vụ, điều tra khám phá 250 vụ với 556 đối tượng cướp tài sản của lái xe taxi. Trung bình mỗi năm phát hiện 61 vụ, khám phá 50 vụ với 111 đối tượng cụ thể:

Năm 2010 phát hiện 74 vụ, khám phá 59 vụ với 119 đối tượng. Năm 2011 phát hiện 69 vụ (giảm 5 vụ so với năm 2010), khám phá 57 vụ với 114 đối tượng. Năm 2012 phát hiện 48 vụ (giảm 21 vụ so với năm 2011), khám phá 42 vụ với 106 đối tượng. Năm 2013 phát hiện 61 vụ (tăng 13 vụ so với năm 2012), khám phá 51 vụ với 116 đối tượng. Năm 2014 phát hiện 56 vụ (giảm 5 vụ so với năm 2013), khám phá 41 vụ với 101 đối tượng.

Qua khảo sát ngẫu nhiên 85 vụ đã được khám phá với 189 đối tượng cho thấy một số đặc điểm sau đây:

Về giới tính chủ yếu là nam giới chiếm 95,2%.

Về trình độ, trong tổng số 189 đối tượng hoạt động phạm tội cướp tài sản của lái xe taxi, có 8 đối tượng không biết chữ, chiếm 4,2%. Số đối tượng có trình độ văn hóa dừng lại ở các lớp tiểu học là 64 đối tượng, chiếm 33,9%. Chiếm nhiều nhất là số đối tượng có trình độ văn hóa dừng ở các lớp trung học cơ sở, có 79 đối tượng, chiếm 41,8%. Số đối tượng có trình độ trung học phổ thông là 25 đối tượng chiếm 13,3% và số đối tượng có trình độ đại học, cao đẳng hoặc trung cấp nghề chiếm tỉ lệ ít, chỉ có 13 đối tượng, tương đương 6,8%.

Về độ tuổi, hẩu hết các đối tượng hoạt động phạm tội dưới 30 tuổi, có 97 đối tượng chiếm 51,3%. Trong đó, đáng chú ý là những đối tượng hoạt động phạm tội ở độ tuổi dưới 18 tuổi có 67 đối tượng chiếm tỉ lệ 35,4% và các đối tượng ở độ tuổi trên 30 tuổi có 25 đối tượng chiếm 13,3%.

Về nghề nghiệp, có 21 đối tượng là học sinh, sinh viên chiếm tỉ lệ 11,1%; đặc biệt có tới 132 đối tượng không có nghề nghiệp, chiếm tỉ lệ 69,8% còn lại 36 đối tượng, chiếm tỉ lệ 19,1% đối tượng có nghề khác hoặc nghề nghiệp không ổn định, chủ yếu là lao động tự do.

Về tiền án tiền sự, đối tượng có tiền án, tiền sự cũng chiếm tỷ lệ lớn là 68,25% với 129 đối tượng. Qua thực tế điều tra một số vụ án cho thấy, các đối tượng tù tha, trở về từ cơ sở giáo dục, trường giáo dưỡng, khi về địa phương phần lớn đều không có nghề nghiệp ổn định, lười lao động nhưng thích có tiền ăn chơi, đã cấu kết với nhau gây án. Đối tượng hoạt động phạm tội lần đầu chỉ có 60 đối tượng, chiếm 31,75%.

Về phương thức, thủ đoạn hoạt động của đối tượng phạm tội cướp tài sản của lái xe taxi: các đối tượng thường liên kết thành các băng nhóm thường ít nhất từ 2 đến 3 đối tượng trở lên, các đối tượng thống nhất lên kế hoạch và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đối tượng: có đối tượng trực tiếp thực hiện các hành vi uy hiếp sử dụng vũ lực hoặc dùng vũ lực làm cho lái xe taxi mất khả năng kháng cự; có đối tượng làm nhiệm chiếm đoạt tài sản của lái xe taxi như lục soát lấy tiền, điện thoại, các tài sản có giá trị, nhiều trường hợp chúng cướp cả cướp xe taxi; có đối tượng nhận tài sản cướp được hoặc làm nhiệm vụ giúp cho các đối tượng tẩu thoát nhanh chóng. Các đối tượng đóng giả làm hành khách có nhu cầu đi xe taxi và thường vẫy taxi dọc đường (ít khi gọi qua tổng đài) đi lòng vòng đến những nơi hẻo lánh, vắng người, xa trung tâm, chọn được địa điểm phù hợp các đối tượng yêu cầu lái xe dừng xe và lúc này các đối tượng thực hiện hành vi cướp tài sản, thường chúng dùng vũ khí như dao, súng, côn, gậy, dây, xi lanh... để uy hiếp, khống chế lái xe taxi và lục tìm lấy tiền, điện thoại, tài sản có giá trị khác; nhiều trường hợp các đối tượng sử dụng vũ lực đánh đập, bóp cổ, trói tay chân, bịt mồm... lái xe làm cho lái xe mất khả năng kháng cự để thực hiện hành vi cướp tài sản.

Về thời gian gây án: Các đối tượng cướp cắp tài sản của lái xe taxi chủ yếu tập trung thực hiện hành vi phạm tội vào ban đêm, trong khoảng thời gian từ 19h tối hôm trước đến 04h sáng hôm sau, vì đây là khoảng thời gian tầm nhìn bị hạn chế, ít người đi lại, đa số mọi người đều đã đi ngủ nên các đối tượng lợi dụng đặc điểm này để phạm tội.

Trên những kết quả khảo sát và phân tích trên có thể rút ra một số nhận xét về tình hình tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi như sau: phần lớn các đối tượng hoạt động phạm tội theo băng, nhóm. Hầu hết các đối tượng hoạt động phạm tội có trình độ thấp, không có việc làm hoặc có việc làm nhưng không ổn định. Các đối tượng phần lớn ở độ tuổi trẻ dưới 30, nông nổi, thích thể hiện mình, đua đòi, sa vào lối sống thiếu lành mạnh, ăn chơi, nghiện ma túy, nghiện game lại không có việc làm dẫn đến thực hiện hành vi phạm tội để có tiền ăn chơi, mua ma túy để thỏa mãn cơn nghiện. Đối tượng phạm tội phần lớn là đã có tiền án, tiền sự, thậm chí có những đối tượng mang nhiều tiền án, tiền sự của nhiều tội khác nhau. Phạm vi địa bàn hoạt động rất rộng, tính lưu động cao. Thời điểm đối tượng chủ yếu hoạt đông phạm tội vào ban đêm, khoảng thời gian từ 19h tối hôm trước đến 04h sáng hôm sau.

Mặc dù các cơ quan chức năng, đặc biệt là lực lượng Cảnh sát ĐTTP về TTXH các tỉnh, thành phố đã phân công, phân cấp cụ thể cho các cấp và tiến hành nhiều biện pháp để tiến hành phòng ngừa, đấu tranh đối với tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi, thu được những kết quả đáng khích lệ nhưng tình hình tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi tăng, giảm thất thường và có diễn biến phức tạp, nhiều vụ án có tính chất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng; các đối tượng phạm tội có xu hướng trẻ hóa hoạt động liều lĩnh và rất manh động.

Phân tích nguyên nhân của tình trạng trên cho thấy nổi lên một số nguyên nhân chính như sau:  

- Nguyên nhân điều kiện về kinh tế - xã hội: tình trạng không có việc làm ở thành thị và thiếu việc làm ở nông thôn dẫn đến tỉ lệ thất nghiệp cao đồng thời chưa có biện pháp khắc phục hữu hiệu. Sự phân hóa giàu nghèo ngày càng lớn giữa các bộ phận dân cư khác nhau trong xã hội đã tạo nên nhưng chênh lệch quá lớn về thu nhập và mức sống, xuất hiện những luồng tư tưởng chống đối giữa bộ phận này với bộ phận khác. Mặt trái của nền kinh tế thị trường làm xói mòn đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ quần chúng nhân dân, đặc biệt là một số người trẻ tuổi có lối sống thực dụng, buông thả, ích kỷ, thích hưởng thụ lười lao động. Tệ nạn xã hội có chiều hướng gia tăng và diễn biến hết sức phức tạp đặc biệt là tệ nạn ma túy, mại dâm, cờ bạc. Mặt khác, trong thời gian gần đây cùng với sự phát triển mạnh của hệ thống giao thông vận tải đường bộ, số lượng taxi phát triển nhanh với những đặc điểm đặc thù của loại xe này dễ tạo điều kiện cho các đối tượng phạm tội. Ngoài ra, công tác quản lý hoạt động của taxi và công tác đảm bảo an ninh trật tự trên các tuyến giao thông còn nhiều sơ hở và thiếu sót.

- Hạn chế của các cơ quan chức năng trong phòng, chống tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi: công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đặc biệt là công tác tập huấn cho đội ngũ lái xe taxi về phương thức thủ đoạn hoạt động của tội phạm cướp tài sản còn nhiều hạn chế. Lực lượng Cảnh sát ĐTTP về TTXH là lực lượng nòng cốt, chủ công trong đấu tranh, phòng chống tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi vẫn còn những thiếu sót, hạn chế như: các biện pháp phòng ngừa chưa được thực hiện tập trung và đồng bộ, chưa chủ động nắm chắc tình hình, diễn biến hoạt động của các đối tượng phạm tội, xuất hiện tình trạng chạy theo vụ việc, xử lý hậu quả của hành vi phạm tội, một số hoạt động trong công tác nghiệp vụ được thực hiện một cách hình thức, đối phó chỉ quan tâm đến số lượng mà chưa chú trọng đến chất lượng...Bên cạnh đó, sự phân công, phân cấp cũng như sự phối kết hợp chưa chặt chẽ với các đơn vị chức năng và các đơn vị nghiệp vụ trong công tác trao đổi thông tin nghiệp vụ, tham mưu đề xuất các nội dung hoạt động nhằm phòng ngừa tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi một cách kịp thời và hiệu quả. Nghị định 86/2014/NĐ - CP, ngày 10/9/2014 đã quy định trong Điều 12 về thiết bị giám sát hành trình, trong đó quy định về lắp đặt thiết bị giám sát hành trình chỉ áp dụng cho một số loại xe, mà không quy định cho taxi.

- Nguyên nhân và điều kiện xuất phát từ phía nạn nhân: do một số lái xe taxi vì mục tiêu phục vụ khách hàng mọi lúc, mọi nơi nên ít từ chối nhu cầu đi lại bằng taxi của khách hàng. Mặt khác, nhiều lái xe có tâm lý chủ quan, mất cảnh giác, không đề phòng việc các đối tượng sẵn sàng thực hiện hành vi phạm tội bất cứ lúc nào và hậu quả trước tiên phải gánh chịu chính thuộc về bản thân lái xe taxi. Đây là những yếu tố thuộc về bản thân nạn nhân mà khiến cho tội phạm có thể dễ dàng lợi dụng hoạt động phạm tội.

Để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi trong thời gian tới, chúng tôi đề xuất một số giải pháp như sau:

Một là, các cơ quan chức năng cần chủ động nghiên cứu đề xuất bổ sung vào trong Nghị định quy định về kinh doanh và điều kiện về kinh doanh vận tải bằng ô tô một số nội dung sau:

- Đối với lái xe taxi phải được đào tạo và phải có chứng chỉ học qua lớp tập huấn tuyên truyền về luật giao thông đường bộ và công tác phòng chống tội phạm trong vận tải hành khách đường bộ, trong đó cần nhấn mạnh về việc cần nâng cao tinh thần trách nhiệm của lái xe taxi trong việc phát hiện, phòng ngừa và ngăn chặn tội phạm.

- Đối với điều kiện của xe taxi cần bổ sung quy định bắt buộc phải lắp thiết bị giám sát hành trình. Ngoài các tác dụng lưu trữ các thông tin về hành trình, tốc độ vận hành, số lần thời gian dừng đỗ, đóng hoặc mở cửa, thời gian lái xe thì phải thiết bị giám sát hành trình phải có chức năng ghi hình và lưu trữ được hình ảnh các hoạt động của hành khách trên xe và phải có chức năng thông báo khẩn cấp về trung tâm khi xe, hành khách hoặc có dấu hiệu của tội phạm trên xe. Cần phải quy định lắp đặt vách ngăn an toàn giữa hành khách và lái xe taxi để phòng, chống hiệu quả tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi. 

Hai là, các cơ quan chức năng, đặc biệt là lực lượng Cảnh sát ĐTTP về TTXH và các doanh nghiệp vận tải taxi cần thường xuyên tuyên truyền giáo dục   ý thức bảo vệ tài sản của lái xe taxi, những phương thức thủ đoạn và cách phòng, chống đối với tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi. Tuyên truyền cụ thể bằng các hình thức như: phát tờ rơi cho lái xe taxi để cảnh báo cho hành khách biết về phương thức thủ đoạn của các đối tượng phạm tội, cảnh báo về những việc nên làm, không nên làm đối với lái xe như: không mang theo nhiều tiền bạc, tài sản có giá trị, trưng diện đồ trang sức có giá trị một cách không cần thiết, không nhận chở khách đi đêm đường xa vào khu vực vắng vẻ mà thiếu sự đề phòng...Khi gặp trường hợp các đối tượng cướp sử dụng vũ khí nguy hiểm như: súng, giao...có thể trực tiếp đe dọa đến tính mạng thì không nên vì tiếc tài sản mà phản ứng ngay lập tức, như vậy sẽ dẫn đến hậu quả xấu mà nên trấn tĩnh để tìm cơ hội chống trả, bắt giữ đối tượng hoặc cố gắng ghi nhớ đặc điểm của đối tượng (về công người, công cụ, vũ khí...) để cung cấp cho cơ quan Công an phục vụ điều tra khám phá.   

Ba là, lực lượng Cảnh sát ĐTTP về TTXH cần tập trung tiến hành điều tra cơ bản, nắm chắc tuyến địa bàn trọng điểm. Triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, chủ động nắm chắc tình hình, kịp thời đấu tranh có hiệu quả, xử lý nghiêm minh tội phạm cướp tài sản của lái xe taxi. Lực lượng Cảnh sát ĐTTP về TTXH tăng cường phối hợp với thanh tra giao thông thường xuyên thanh tra, kiểm tra đối với các điều kiện về hoạt động kinh doanh vận tải bằng xe taxi để phát hiện những sơ hở, thiếu sót trong việc quản lý để có biện pháp khắc phục; đồng thời thường xuyên phối hợp với các đơn vị khác của lực lượng Cảnh sát nhân dân trong việc quản lý địa bàn, quản lý đối tượng và quản lý các tuyến trọng điểm, phức tạp, tiến hành các hoạt động tuần tra kiểm soát, hóa trang mật phục nhằm phát hiện bắt giữ, xử lý các đối tượng có dấu hiệu nghi vấn hoạt động phạm tội. Phối hợp quản lý tốt các dịch vụ kinh doanh có điều kiện, quản lý tốt các đối tượng tù tha, trở về từ cơ sở giáo dục, trường giáo dưỡng, tạo điều kiện để họ nhanh chóng hòa nhập cộng đồng và tạo điều kiện cho họ có việc làm để tránh xa nhứng tiêu cực dễ dẫn đến tình trạng tái phạm tội.

Vũ Văn Ninh

Phó trưởng phòng CTĐ,CTCT&CTQC - Học viện CSND

Nguyễn Quỳnh Hương

Học viên Cao học khóa 22 - Học viện CSND

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác