Thứ Sáu, 28/1/2022
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Cộng đồng chính trị an ninh Asean (APSC) và đóng góp của Việt Nam trong việc giữ gìn an ninh ở khu vực Đông Nam Á

Tuy nhiên không phải ngay từ khi thành lập ASEAN, cộng đồng này đã được hình thành, sự phát triển của cộng đồng chính trị - an ninh là một quá trình mang tính lịch sử. Khi 5 ngoại trưởng các nước Indonesia, Malaysia, Philipine, Singapore,và Thái Lan cùng nhau thành lập ASEAN, lúc đó chủ yếu là hợp tác kinh tế, (ban đầu chỉ có cộng đồng kinh tế). Càng về sau, các nước ASEAN càng nhận thấy tầm quan trọng và vai trò to lớn của hợp tác anh ninh – chính trị bên cạnh hợp tác kinh tế. Trong hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 4 được tổ chức tại Singapore (Tháng 1/1992) đánh dấu giai đoạn phát triển mới của ASEAN, tại hội nghị này,các nước đã xác định lấy hợp tác kinh tế làm trọng tâm nhưng đồng thời cũng mở rộng sự hợp tác của ASEAN sang lĩnh vực an ninh. Tuyên bố cấp cao Singapore khẳng định “ASEAN sẽ triển khai các hình thức cho các nước thành viên tham gia vào lĩnh vực hợp tác mới về các vấn đề an ninh”. Các vị đứng đầu chính phủ các nước ASEAN còn quyết định xúc tiến một tiến trình đối thoại đa phương trong khu vực về hợp tác an ninh trên cơ sở sử dụng những cơ chế sẵn có sau Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN (AMM-PMC). Trên cơ sở này, trong thập kỷ 90 của thế kỷ 20, ASEAN đã đẩy mạnh hợp tác trên lĩnh vực chính trị- an ninh và đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, trong đó có việc thành lập và thúc đẩy diễn đàn Khu vực ASEAN (ARP), ký hiệp ước Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ), ra Tuyên bố Manila về tình hình Biển Đông (1995) tăng cường sự phối hợp giữa ASEAN với Liên hiệp quốc về tình hình chính trị.

Bước sang thế kỉ 21 và đặc biệt từ sau sự kiện 11.9 diễn ra ở Hoa Kỳ, các nước ASEAN phải đối mặt với những thách thức an ninh ngày càng gia tăng cả về truyền thống và phi  truyền thống. Trong hoàn cảnh như vậy, các nước ASEAN nhận thức rõ phải đưa hợp tác chính trị và an ninh lên một tầm cao mới và đã nhất trí tăng cường hơn nữa hợp tác chính trị và an ninh để nhằm ứng phó có hiệu quả với các thách thức đang đặt ra, đối phó với những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống nhằm duy trì hòa bình ổn định trong khu vực và trên thế giới.

Sáng kiến thành lập Cộng đồng an ninh ASEAN đã ra đời trong bối cảnh này. Năm 2003, Indonesia với tư cách chủ tịch Ủy ban thường trực ASEAN (2003-2004), một mặt muốn ghi dấu ấn  của mình, khôi phục vai trò vị thế trong khu vực, mặt khác muốn tạo cân bằng với ý tưởng hình thành Cộng đồng kinh tế ASEAN đã đưa ra ý tưởng hình thành Cộng đồng an ninh ASEAN và ý tưởng này đã được các nước ASEAN đồng ý chấp nhận.

 Ý tưởng của Indonesia được các nước đánh giá khá tích cực do xuất phát từ lợi ích và nhu cầu thực sự của cả hiệp hội. Tuy nhiên các nước đều cho rằng nội dung cụ thể của sáng kiến  còn khá “táo bạo” đối với ASEAN và cần điều chỉnh cho phù hợp với thực tế hợp tác ASEAN và chính sách của mỗi nước thành viên. Theo đó, các nước ASEAN cùng bàn bạc điều chỉnh và đi đến thống nhất về xây dựng Cộng đồng an ninh ASEAN cùng với Cộng đồng kinh tế ASEAN và Cộng đồng văn hóa ASEAN tạo thành 3 trụ cột của cộng đồng ASEAN.

Bước phát triển tiếp theo cho sự hình thành Cộng đồng an ninh ASEAN là tuyên bố hòa hợp ASEAN II (Tuyên bố Bali II) được các lãnh đạo ASEAN ký tại cấp cao ASEAN lần thứ 9 tháng 10 năm 2003, trong  đó Cộng đồng an ninh ASEAN (ASC) không phải là một khối quân sự, không phải là một liên minh quân sự hay có chính sách đối ngoại chung. ASC là một cộng đồng an ninh tự nguyện có mức độ hội nhập cao hơn hiện trạng dựa trên nguyên tắc “an ninh toàn diện”, khẳng định lại các nguyên tắc cơ bản của ASEAN, nhấn mạnh nguyên tắc bao trùm là không dùng vũ lực để giải quyết tranh chấp: “Hợp tác về an ninh sẽ được tiến hành trên cơ sở tiệm tiến bước đi phù hợp với các bên, với các nội dung chính là tăng cường đoàn kết và hợp tác phát huy và tận dụng hiệu quả các cơ chế hiện có để giải quyết tranh chấp”.

Để triển khai cụ thể, ASEAN đã tiến hành xây dựng kế hoạch hành động (KHHĐ). Dự thảo kế hoạch hành động đầu tiên do Indonesia đưa ra tại Hội nghị  quan chức cấp cao ASEAN, Jakarta ngày 13 tháng 2 năm 2004.

Trong giai đoạn 2005 đến 2020- thời điểm ASEAN đặt mục tiêu hoàn thành Cộng đồng ASEAN, Hội nghị các bộ trưởng ngoại giao ASEAN (Hạ Long) tháng 3 năm 2004 nhất trí cần tránh đi quá nhanh, quá lý tưởng và quá nhạy cảm. Hội nghị đã đạt được thỏa thuận về những nguyên tắc và phương hướng khi xây dựng  kế hoạch hành động thực hiện ASC.

Kế hoạch hành động thực hiện ASC được các nhà lãnh đạo ASEAN chính thức thông qua tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 10 tại Vienchan, Lào tháng 11/2004. Cùng với các KHHĐ thực hiện AEC và ASCC, nội dung của kế hoạch hành động gồm 6 phần: 1- Hợp tác chính trị; 2-Xây dựng và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử; 3-Ngăn ngừa xung đột; 4-Giải quyết xung đột; 5- Kiến tạo hòa bình; 6-Cơ chế thực hiện kèm theo là danh mục gồm 75 lĩnh vực hoạt động để xây dựng Cộng đồng an ninh ASEAN.

Bước sang năm 2007, dưới ánh sáng của những chuyển biến mới sau khi Hiến chương ASEAN được ký kết và trên cơ sở những thành quả đạt được trong triển khai Kế hoạch hành động Vienchan ASEAN đã quyết định xây dựng tiếp kế hoạch tổng thể thực hiện Cộng đồng chính trị an ninh ASEAN (APSC).

Tại hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 14 tháng 3/2009, các nhà lãnh đạo ASEAN đã ký lộ trình xây dựng cộng đồng ASEAN giai đoạn 2009-2015, bao gồm các kế hoạch tổng thể về  từng trụ cột: Chính trị- an ninh, kinh tế và văn hóa xã hội, đã cụ thể hóa  mục tiêu nội dung và các thành tố của APSC.

Ngày 31.12.2015, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và các nhà lãnh đạo ASEAN đã ký tuyên bố  thành lập Cộng đồng ASEAN , chính thức công bố với thế giới thành lập Cộng đồng ASEAN, liên kết chặt chẽ trên cả 3 trụ cột chính trị-an ninh, kinh tế và văn hóa xã hội.

Như vậy, với sự tuyên bố thành lập Cộng đồng ASEAN, trong đó có cộng đồng chính trị-an ninh, các nước ASEAN đã có được tiếng nói chung trong việc giữ gìn an ninh ở khu vực Đông Nam Á và đều có vai trò trách nhiệm trong việc giữ gìn an ninh chung cho khu vực. Để thể hiện rõ vai trò của mình, Việt Nam trong những thập kỷ qua , đặc biệt là những năm gần đây đã có những đóng góp rất tích cực đối với việc giữ gìn an ninh chung trong cộng đồng ASEAN.

Về chính trị- an ninh, Việt Nam cùng các nước ASEAN tiếp tục thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên triển khai các mục tiêu còn lại của kế hoạch tổng thể APSC, trong đó có việc nhận chủ trì  và triển khai 4 dòng hành động . Trong số 32 biện pháp còn lại  được cho là khi thực hiện do tính chất nhạy cảm và phức tạp , Việt Nam đã tích cực triển khai sáng kiến của hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN ; chủ trì thành công diễn đàn biển ASEAN (AMF) và diễn đàn biển ASEAN mở rộng (LAMF), góp phần nâng cao vai trò của diễn đàn đối với hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn biển cũng như tự do hàng hải trong khu vực và tham gia các hoạt động cụ thể của ASEAN cũng như giữa ASEAN với các nước đối tác về phòng chống khủng bố và các loại tội phạm.

Trước những diễn biến phức tạp ở Biển Đông, nhất là việc Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan 981 trên thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Chúng ta đã kiên quyết trao đổi cùng các quốc gia trong khu vực để tăng đồng thuận, cùng nhau bày tỏ lo ngại chung đối với những diễn biến đe dọa  đến hòa bình, an ninh khu vực, kêu gọi sự kiềm chế, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực mà kiên trì giải quyết  các tranh chấp thông qua các biện pháp hòa bình phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hiệp quốc về luật biển năm 1982 và các cam kết khu vực nhằm đảm bảo hòa bình, ổn định an ninh an toàn hàng hải và hàng không ở Biển Đông. Lần đầu tiên kể từ năm 1992, các Bộ trưởng ngoại giao ASEAN đã ra tuyên bố riêng về biển Đông (ngày 10.3.2014)  bày tỏ quan ngại về diễn biến phức tạp ở biển Đông và khẳng định lập trường chung của ASEAN. Lập trường của Việt Nam và ASEAN đã được sự ủng hộ của nhiều đối tác của ASEAN. Đồng thời Việt Nam còn chủ động tích cực phối hợp với các thành viên khác trong ASEAN thúc đẩy tiến trình tham vấn với Trung Quốc về thực hiện đầy đủ và hiệu quả tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), đặc biệt đối với điều 5 về kiềm chế và không làm phức tạp tình hình và thảo luận xây dựng bộ quy tắc ứng xử các bên ở Biển Đông (COC).

Sau ngày 31.12.2015 Cộng đồng ASEAN chính thức được thành lập sẽ đưa ASEAN bước sang một giai đoạn phát triển mới năng động hơn và thực chất hơn. Một ASEAN liên kết sâu rộng và chặt chẽ sẽ tiếp tục mang lại cho các nước thành viên  và khu vực nhiều lợi ích to lớn và thiết thực hơn, tiếp tục phương châm chủ động tích cực có trách nhiệm. Việt Nam sẽ nỗ lực hết mình vì tương lai một cộng đồng ASEAN đoàn kết vững mạnh. Trong những đóng góp cho sự phát triển của Việt Nam đối với ASEAN cũng sẽ có những đóng góp to lớn về lĩnh vực giữ gìn an ninh trật tự của khu vực./.

PGS,TS Nguyễn Văn Ngừng & Nguyễn Huyền Trang

Bộ môn LLCT & KHXHNV - T32

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi