Thứ Hai, 27/9/2021
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Một số khó khăn trong thực hiện cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính hiện nay

Hiện nay việc cưỡng chế" hành chính được thực hiện theo Điều 66 và Điều 67 Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 (được sửa đổi, bổ sung các năm 2007, 2008) và được quy định cụ thể tại Nghị định 37/2005/NĐ-CP ngày 18/3/2005 của Chính phủ quy định thủ tục áp dụng các biện pháp cưỡng chế" thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Mặc dù các văn bản trên đã quy định cụ thể về nguyên tắc, trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp cưỡng chế" cũng như thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế" nhưng thời gian qua, thực tiễn thực hiện các biện pháp cưỡng chế" hành chính của các bộ, ngành, ủy ban nhân dân các cấp đang gặp phải một số" khó khăn, vướng mắc sau:

Về lực lượng, cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ việc cưỡng chế, hiện nay chưa có lực lượng chuyên trách đảm nhiệm tổ chức thực hiện quyết định cưỡng chế hành chính, cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ còn thiếu, phần lớn là do người bị xử phạt tự giác thực hiện. Theo quy định thì những người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế có nhiệm vụ tổ chức việc cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt của mình và của cấp dưới, các cơ quan chức năng của ủy ban nhân dân có trách nhiệm thi hành quyết định cưỡng chế của chủ tịch ủy ban nhân dân cùng cấp theo sự phân công của chủ tịch, lực lượng Cảnh sát nhân dân có trách nhiệm bảo đảm trật tự, an toàn trong quá trình thi hành quyết định cưỡng chế của chủ tịch ủy ban nhân dân cùng cấp hoặc quyết định cưỡng chế của cơ quan khác của nhà nước khi được các cơ quan đó yêu cầu. Tuy nhiên, quy định này khó khả thi vì cơ quan xử phạt, cơ quan chuyên môn thuộc ủy ban nhân dân không đủ lực lượng để tổ chức cưỡng chế.

Đối với biện pháp kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá và khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập, đối tượng vi phạm chủ yếu là người dân nghèo, không có nghề nghiệp và thu nhập thấp, đặc biệt là người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, miền núi, nên không có khả năng thi hành quyết định xử phạt, tài sản của các đối tượng vi phạm cũng không có giá trị để kê biên. Đối với một số ngành như ngành thuế, việc cưỡng chế hành chính đối với các doanh nghiệp phá sản, doanh nghiệp bỏ trốn rất khó khăn vì không còn tài sản để khấu trừ, kê biên. Ngoài ra việc khó cưỡng chế" còn do thủ tuc xác định tài sản kê biên chưa thuận lợi, chưa có hướng dẫn xác định hàng hóa mất giá trị, không có kho bãi giữ phương tiện vi phạm.

Đối với biện pháp khấu trừ tiền từ tài khoản ngân hàng của cá nhân, tổ chức vi phạm, hình thức khấu trừ tiền từ tài khoản ngân hàng khó thực hiện trên thực tế" vì hoạt động mua bán đa phần là thanh toán bằng tiền mặt, các cơ sở vi phạm nợ tiền thuế" hoặc các khoản nợ khác thường không có tài khoản tại ngân hàng. Sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong việc khấu trừ tiền từ tài khoản ngân hàng thiếu chặt chẽ. Do các ngân hàng vì mục đích kinh doanh và bảo vệ khách hàng nên thường không tích cực phối hợp với cơ quan thi hành cưỡng chế trong việc khấu trừ tiền.

Về thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế", ngoài chức danh chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã, cấp huyện là một số ít chức danh cơ quan cấp huyện có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế còn lại chủ yếu thuộc cơ quan nhà nước cấp tỉnh. Điều này dẫn đến việc cán bộ thi hành công vụ khi tham gia các đoàn kiểm tra tuy phát hiện vi phạm nhưng tránh né xử lý. Mặt khác Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính đã quy định thẩm quyền cưỡng chế của chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã nhưng trên thực tế trong một số trường hợp quy định này không mang tính khả thi, ví dụ công tác định giá để xử lý tài sản gặp nhiều khó khăn vì ủy ban nhân dân cấp xã không có hội đồng định giá, nếu mời hội đồng định giá cấp trên thì chưa hợp lý bởi giá trị tài sản cưỡng chế ở cấp xã không lớn.

Chi phí dành cho công tác xử lý vi phạm hành chính nói chung, cưỡng chế hành chính nói riêng còn hạn chế. Theo quy định thì cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế phải chịu mọi chi phí về việc tô" chức thực hiện các biện pháp cưỡng chế. Tuy nhiên trong một số trường hợp rất khó thu, thậm chí ở một số địa phương không thể thu được chi phí cưỡng chế". Nếu dùng ngân sách nhà nước thì vi phạm luật ngân sách, nếu không dùng kinh phí ngân sách thì không có nguồn để thực hiện. Ở một số" địa phương hiện sử dụng tiền phạt vi phạm hành chính để chi phí cho việc cưỡng chế song hiện cũng không có quy định về vấn đề này.

Việc châm ban hành văn bản hướng dẫn áp dung các biện pháp cưỡng chế hành chính cũng gây ra những khó khăn nhất định trong việc triển khai thực hiện cưỡng chế" hành chính trong thực tiễn. Nghị định về áp dung các biện pháp cưỡng chế hành chính là văn bản cần phải được xây dựng kể từ khi Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 1989 được ban hành nhưng phải sau 16 năm, ngay cả khi Pháp lệnh năm 1989 được thay bằng Pháp lệnh năm 1995 và sau hơn hai năm kể từ khi Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 được ban hành, Nghị định này mới được Chính phủ ban hành (Nghị định 37/2005/NĐ-CP ngày 18/3/2005 của Chính phủ). Do không có quy định về thủ tuc áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính trong một thời gian dài như vậy đã dẫn đến tình trạng nhiều trường hợp không chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính nhưng không cưỡng chế được và hậu quả là số lượng quyết định xử phạt vi phạm hành chính mà người vi phạm chưa thực hiện còn khá lớn. Một số" địa phương đã phải “vượt rào” để ban hành văn bản trái thẩm quyền như “bản quy định tạm thời”, “quyết định tạm thời”,... về trình tự, thủ tục cưỡng chế" hành chính để áp dụng trong địa phương mình. Ngoài ra quy định về mức xử phạt vi phạm hành chính trong một số" lĩnh vực hiện nay chưa phù hợp. Có thể kể đến như Nghị định 111/2009/NĐ-CP ngày 11/12/2009 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử với mức phạt tối đa là 100 triệu nhưng Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính chỉ quy định mức cao nhất trong an toàn bức xạ là 70 triệu. Hay mức phạt tiền trong một số’ trường hợp quá cao, ví dụ Nghị định 34/2010/NĐ-CP ngày 02/4/2010 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ quy định phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng đối với hành vi “chiếm dụng đường phố” để kinh doanh dịch vụ ăn uống; bày bán hàng hóa; kinh doanh, buôn bán vật liệu xây dựng; sản xuất, gia công hàng hóa; làm nơi trông, giữ xe; sửa chữa hoặc rửa xe; đặt, treo biển hiệu, biển quảng cáo; làm mái che; thực hiện các hoạt động dịch vụ khác gây cản trở giao thông...” là quá cao và không khả thi đối với những người buôn bán nhỏ, vì phần lớn những người này không có tài sản, không có tài khoản nên không thể cưỡng chế” được, còn nếu tịch thu phương tiện, dụng cụ thì không có nơi cất giữ, thủ tục thanh lý phức tạp, mất nhiều thời gian, công sức. Hệ quả tất yếu là người vi phạm không có điều kiện để thực hiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Ngoài ra do không quy định lãi suất tăng lên nếu chậm thực hiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính nên nhiều trường hợp người vi phạm cố tình dây dưa không chịu nộp phạt theo đúng thời hạn. Thủ tục bán đấu giá tài sản vi phạm hành chính hiện nay cũng còn khá rườm rà. Mặc dù theo quy định là phải báo cáo Bộ Công an để thông báo rộng rãi trong phạm vi cả nước, sau đó nếu không có người đến nhận thì mới được bán đấu giá song lại không có quy định rõ về thời hạn thông báo, gây nhiều khó khăn cho các cơ quan tổ chức thi hành cưỡng chế.

Những khó khăn, vướng mắc nêu trên đã dẫn đến tỷ lệ và hiệu quả cưỡng chế" hành chính không cao. Có trường hợp thay vì áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính do người vi phạm không thực hiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính mà nhiều địa phương đã nghĩ ra các cách thức khác nhau để buộc người vi phạm phải thực hiện dẫn đến vi phạm pháp luật. Cụ thể, có trường hợp ủy ban nhân dân cấp xã đã buộc những người vi phạm bị xử phạt hành chính nhưng chưa thực hiện phải nộp tiền phạt xong mới giải quyết các công việc khác không liên quan đến việc xử phạt vi phạm hành chính. Ví dụ, khi đi đăng ký khai sinh cho trẻ thì cha, mẹ hoặc những người có liên quan chỉ phải thực hiện một số thủ tục theo quy định tại Nghị định 158/2005/NĐ- CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ về đăng ký và quản lý hộ tịch nhưng ủy ban nhân dân cấp xã đã căn cứ vào việc xử phạt vi phạm hành chính trước đó chưa được thực hiện mà không đăng ký khai sinh cho trẻ. Thực tế" trên đã ảnh hưởng đến tính nghiêm minh và hiệu lực của pháp luật, làm giảm lòng tin của người dân vào các cơ quan nhà nước.

Ngày 20/6/2012 kỳ họp thứ ba Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2013. Cưỡng chế" thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính được quy định tại các Điều 86, 87 và 88 Luật Xử lý vi phạm hành chính. Các quy định này phần nào đã góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc hiện nay trong tổ chức thi hành cưỡng chế hành chính. Cụ thể như sau:

- Cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt được áp dụng trong trường hợp cá nhân, tổ chức bị xử phạt vi phạm hành chính không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt theo quy định.

- Các biện pháp cưỡng chế bao gồm: khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập, khấu trừ tiền từ tài khoản của cá nhân, tổ chức vi phạm; kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá; thu tiền, tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính do cá nhân, tổ chức khác đang giữ trong trường hợp cá nhân, tổ’ chức sau khi vi phạm cố' tình tẩu tán tài sản và các biện pháp cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả.

- Về thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế, ngoài các chức danh theo Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính trước đây, Luật Xử lý vi phạm hành chính bổ’ sung thêm một số' chức danh như Thủ trưởng cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành; Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao; Chỉ huy trưởng Vùng Cảnh sát biển; Cục trưởng Cục Thuế; Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế; Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan... Đồng thời bổ’ sung quy định người có thẩm quyền quyết định cưỡng chế" có thể giao quyền cho cấp phó khi vắng mặt. Việc giao quyền phải được thể hiện bằng văn bản, trong đó xác định rõ phạm vi, nội dung, thời hạn được giao quyền. Cấp phó được giao quyền phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình trước cấp trưởng và trước pháp luật. Người được giao quyền không được giao quyền, ủy quyền tiếp cho bất kỳ cá nhân nào khác.

- Về thi hành quyết định cưỡng chế, người ra quyết định cưỡng chế có trách nhiệm gửi quyết định cưỡng chế cho các cá nhân, tổ chức liên quan và tổ chức thực hiện việc cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt của mình và của cấp dưới. Cá nhân, tổ chức nhận được quyết định cưỡng chế phải nghiêm chỉnh chấp hành quyết định cưỡng chế" và phải chịu mọi chi phí về việc tổ chức thực hiện các biện pháp cưỡng chế. Cá nhân, tô’ chức liên quan có nghĩa vụ phối hợp với người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế triển khai các biện pháp nhằm thực hiện các quyết định cưỡng chế. Lực lượng Cảnh sát nhân dân có trách nhiệm bảo đảm trật tự, an toàn trong quá trình thi hành quyết định cưỡng chế của chủ tịch ủy ban nhân dân cùng cấp hoặc quyết định cưỡng chế của các cơ quan nhà nước khác khi được yêu cầu. Tổ’ chức tín dụng nơi cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế thi hành mở tài khoản phải giữ lại trong tài khoản của cá nhân, tổ chức đó số tiền tương đương với số tiền mà cá nhân, tổ chức phải nộp theo yêu cầu của người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế. Trường hợp số dư trong tài khoản tiền gửi ít hơn số tiền mà cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế phải nộp thì tô’ chức tín dụng vẫn phải giữ lại và trích chuyển số" tiền đó. Trong thời hạn 05 ngày làm việc trước khi trích chuyển, tổ chức tín dụng có trách nhiệm thông báo cho cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế biết việc trích chuyển; việc trích chuyển không cần sự đồng ý của họ.

Ngoài ra để các quy định về cưỡng chế hành chính được cụ thể, chặt chẽ, phù hợp với thực tiễn, đồng thời đảm bảo việc cưỡng chế hành chính đạt hiệu quả cao, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã giao Chính phủ quy định cụ thể về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Thực hiện nhiệm vụ nêu trên, tại Quyết định 1473/QĐ-TTg ngày 05/10/2012 ban hành Kế hoạch triển khai và Danh mục Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật xử lý vi phạm hành chính, Chính phủ đã giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành xây dựng Nghị định quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Hiện nay Bộ Công an, trực tiếp là Tổng cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự an toàn xã hội đang tích cực, chủ động phối hợp với các đơn vị, địa phương và các bộ, ngành xây dựng dự thảo Nghị định này đảm bảo nội dung và tiến độ thời gian trình Chính phủ ban hành góp phần đưa Luật Xử lý vi phạm hành chính sớm đi vào cuộc sống.

Đại tá NGUYỀN THÀNH CÔNG - Phòng 4 - C68, Bộ Công an

Nguồn: Tạp chí Cảnh sát QLNN về TTATXH số 01/2013

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Xem nhiều nhất