Thứ Năm, 13/8/2020
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Triết lý phương Đông trong sáu điều Bác dạy về tư cách người Công an cách mạng

1. Sáu điều Bác dạy về Tư cách người Công an cách mạng đã thẩm thấu cách tiếp cận thế giới và các sự vật trong triết lý phương Đông

Một trong những điểm khác biệt giữa các trào lưu triết học phương Đông và triết học phương Tây là trong cách tiếp cận để nhận thức, giải thích thế giới. Triết học phương Tây tiếp cận giải thích các sự vật, hiện tượng trong thế giới bằng cách tìm ra bản nguyên đầu tiên cấu tạo nên các sự vật, hiện tượng để giải thích thế giới. Triết học phương Đông ngược lại tiếp cận hướng vào bản thân con người để giải thích thế giới. Triết học phương Đông coi con người là một tiểu vũ trụ (vũ trụ thu nhỏ), giữa con người và đại vũ trụ có những điểm tương đồng, do đó để nhận thức được đại vũ trụ - thế giới các sự vật, hiện tượng phải bắt đầu từ nhận thức chính bản thân con người. Theo triết lý phương Đông, trong Tư cách người Công an cách mạng, Bác đã lấy con người làm điểm xuất phát - thể hiện tư tưởng coi trọng con người, coi con người là chủ thể sáng tạo, chủ thể quyết định sự thành bại của công việc. Theo Bác, mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an tốt, sống có đạo đức sẽ góp phần xây dựng một bộ máy Công an tốt, chắc chắn, trong sạch, đủ sức hoàn thành xuất sắc những nhiệm vụ được giao. Vì vậy, không phải ngẫu nhiên khi đặt tiêu đề cho Sáu điều dạy, Bác viết: Tư cách người Công an cách mệnh là...

Xét về cấu trúc trong Sáu điều dạy của Bác về Tư cách người Công an cách mạng chúng ta thấy trật tự sắp xếp của các điều dạy theo thứ tự: đầu tiên là cách ứng xử với mình, sau đó là ứng xử với người - với đồng sự, sau đó nữa là ứng xử với Chính phủ, với nhân dân, với công việc và cuối cùng là ứng xử với kẻ địch. Điều này cho thấy Bác đã thẩm thấu và sử dụng rất nhuần nhuyễn cách ứng xử của người phương Đông đưa vào Sáu điều dạy để giáo dục cách ứng xử cho mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an. Vì đối với người phương Đông thì đầu tiên là ứng xử với mình, sau đó là ứng xử với người và cuối cùng là ứng xử với công việc; cách ứng xử này cũng đã được Bác sử dụng khi nêu ra “Tư cách người cách mệnh” trong cuốn Đường cách mệnh. Như vậy, cách tiếp cận của Bác trong giáo dục đạo đức đối với người cán bộ, chiến sĩ Công an và người cán bộ cách mạng nói chung là thống nhất.

 Sinh ra, lớn lên, được giáo dục trong một gia đình nhà Nho, sớm được tiếp xúc với nhiều nhà Nho yêu nước vốn là bạn của thân phụ mình, sớm tiếp cận các triết lý của Nho giáo và các trào lưu tư tưởng khác, Bác đã nhận thức được những mặt tích cực và hạn chế của Nho giáo. Nho giáo có vai trò rất tích cực trong việc giáo dục, tu dưỡng rèn luyện đạo đức của con người. Trong Sáu điều dạy, Bác đã khéo léo kế thừa những hạt nhân hợp lý trong triết lý của Nho giáo, như triết lý: “tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”, “dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh”, đồng thời kế thừa những mặt tích cực trong triết lý Phật giáo như chống lười biếng, dựa dẫm, ỷ lại, nêu cao lòng từ bi, thương người… hòa quyện với tư tưởng văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam để giáo dục đạo đức cho cán bộ, chiến sĩ Công an, đó là: phải tự rèn luyện, tu dưỡng nhân cách, đạo đức của bản thân mình; phải thân ái với đồng nghiệp, phải quý trọng nhân dân…

2. Sáu điều dạy của Bác đã làm nổi bật sức mạnh và giá trị to lớn của đạo đức đối với đời sống xã hội trong triết lý phương Đông

Là người phương Đông, hơn ai hết, Hồ Chí Minh rất coi trọng những phẩm chất đạo đức của con người. Bác khẳng định vai trò quan trọng của đạo đức cách mạng trong việc hình thành nhân cách người cán bộ, chiến sĩ CAND.

Một là, đạo đức cách mạng là “gốc”, là “nền tảng” trong nhân cách của người cán bộ, chiến sĩ CAND. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cũng như sông phải có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù có tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”, “Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành nhiệm vụ vẻ vang”. Người đã khẳng định rằng, tuy năng lực và công việc của mỗi người khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ, nhưng ai giữ được đạo đức đều là người cao thượng.

Hai là, đạo đức cách mạng là nguồn nuôi dưỡng, là sức mạnh tinh thần to lớn giúp cho người cán bộ, chiến sĩ Công an  vượt qua được những khó khăn thử thách, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Đạo đức cách mạng không chỉ tạo ra động lực, sức mạnh tinh thần cho các cá nhân, mà còn là “chất keo” kết dính các cá nhân trong tổ chức, nhân sức mạnh của tổ chức lên gấp bội. Do đó, trong mỗi cơ quan, đơn vị, tổ chức thì việc giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ là công việc thường xuyên và có vai trò rất quan trọng nhằm tạo ra nội lực, sức mạnh bên trong để hoàn thành trọng trách được giao. 

Ba là, đạo đức cách mạng còn tạo nên sức hấp dẫn, sức lôi cuốn của người cán bộ, chiến sĩ Công an đối với nhân dân, tạo nên sức mạnh của lực lượng CAND. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần chỉ rõ: Quần chúng nhân dân chỉ thực sự yêu mến, kính trọng những người có đạo đức cách mạng, vì lợi ích của Đảng, của giai cấp, của dân tộc. Người còn chỉ ra rằng: “Một dân tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân”. Người đã coi chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù của đạo đức cách mạng. Muốn xây dựng đạo đức cách mạng phải chống chủ nghĩa cá nhân mà những biểu hiện cụ thể của nó là: tham lam, lười biếng, kiêu ngạo, hiếu danh, thiếu kỷ luật, hẹp hòi, óc địa phương, lãnh tụ, tị nạnh… Đồng thời, nhận thức được vai trò và sức mạnh của sự nêu gương, Người luôn yêu cầu cán bộ lãnh đạo các cấp phải nêu gương sáng về đạo đức và chính Người là một tấm gương tuyệt vời, mẫu mực của đạo đức cách mạng, để cho mỗi chúng ta học tập, làm theo.

Bốn là, đạo đức cách mạng còn là tiền đề, điều kiện để làm nảy nở và phát huy năng lực, tài năng của người cán bộ, chiến sĩ Công an. Mặc dù nhấn mạnh đạo đức, coi đạo đức là gốc, là nền tảng song, Hồ Chí Minh không coi nhẹ tài năng, trí tuệ. Vì người cán bộ, chiến sĩ Công an chỉ có đạo đức cách mạng không thôi chưa đủ, mà phải có tri thức, phải có tài năng mới hoàn thành được nhiệm vụ được giao. Hồ Chí Minh cho rằng, đức và tài là hai mặt thống nhất hữu cơ với nhau, trong đó đức là cơ sở, điều kiện cho tài năng phát triển, đến lượt nó tài năng lại làm sáng tỏ cái “đức”. Người khẳng định: “Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội nữa. Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì, nhưng cũng không lợi gì cho loài người”. Do đó, người có tài đồng thời còn phải có đức, và người có đạo đức là phải luôn phấn đấu, học tập, rèn luyện để nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc, hoàn thành tốt nhiệm vụ chuyên môn.

Khẳng định đạo đức có vai trò quan trọng như vậy nên trong Sáu điều dạy về Tư cách người Công an cách mạng Bác đặt yêu cầu rèn luyện phẩm chất đạo đức lên hàng đầu và coi đó như là điều kiện tiên quyết có ý nghĩa quyết định đối với thành hay bại của lực lượng CAND trong thực thi các nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó và đồng thời là yếu tố quyết định bản chất của người Công an cách mạng trong thời đại mới.

3. Sáu điều Bác dạy về Tư cách người Công an cách mạng đã hàm chứa những phẩm chất đạo đức tốt đẹp nhất của người phương Đông nói chung và của con người Việt Nam nói riêng

Theo Bác, những phẩm chất đạo đức mà người cán bộ, chiến sĩ Công an cần rèn luyện trước hết đó là “Cần, kiệm, liêm, chính”. Đây là bốn đức cơ bản tạo nên phẩm chất đạo đức của người CAND. Bác ví: Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông; Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc. Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính; Thiếu một mùa thì không thành trời, thiếu một phương thì không thành đất, thiếu một đức thì không thành người. “Cần, kiệm, liêm, chính” là bốn đức cơ bản của con người, của người phương Đông đã được Nho giáo dùng để giáo dục con người. Bốn đức: cần, kiệm, liêm, chính cũng là những chuẩn mực cần tu dưỡng rèn luyện của mỗi con người Việt Nam - trong đó người cán bộ, chiến sĩ Công an phải là người gương mẫu nhất tu dưỡng, rèn luyện theo bốn chuẩn mực này.

Thân ái, giúp đỡ là một truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam. “Lá lành đùm lá rách”, “Thương người như thể thương thân” đã trở thành đạo lý sống của dân tộc Việt Nam. Đối với lực lượng CAND, phẩm chất này càng phải được thể hiện trong mối quan hệ với người khác, mà trước hết là trong quan hệ với đồng sự. Bác dạy “Thân ái, giúp đỡ” là nhằm mục đích tăng cường sự đoàn kết để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Đối với người cán bộ cách mạng phải trung với nước, trung với Đảng... nhưng đối với người CAND Bác đòi hỏi “Đối với Chính phủ, phải tuyệt đối trung thành”. Lòng trung thành tuyệt đối đó không chỉ được thể hiện trong nhận thức mà cả trong hành động.

Thân dân, cận dân, coi dân là gốc là một nội dung khá nổi bật trong quan điểm của nhiều nhà tư tưởng tiến bộ trong lịch sử. Hồ Chí Minh đã thấy được sức mạnh vô bờ bến của nhân dân, của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Người khẳng định: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”. Lực lượng CAND có hoàn thành được nhiệm vụ của mình hay không phụ thuộc rất lớn vào sự giúp đỡ, ủng hộ của nhân dân, khi nhân dân giúp đỡ nhiều thì thành công nhiều, giúp đỡ ít thì thành công ít, giúp đỡ hoàn toàn thì thắng lợi hoàn toàn. Do đó, kính trọng, lễ phép với nhân dân vừa thể hiện quan điểm quần chúng của người cán bộ, chiến sĩ Công an, vừa thể hiện việc quán triệt đường lối quần chúng trong công tác bảo đảm an ninh trật tự. Kính trọng, lễ phép với nhân dân là một trong những yêu cầu của việc rèn luyện phẩm chất chính trị của người cán bộ, chiến sĩ Công an.

Phương châm xử thế: “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” mang đậm chất phương Đông được Bác xử lý rất khéo léo, tài tình khi đưa vào điều dạy “Đối với địch, phải cương quyết khôn khéo”.

Như vậy, Sáu điều dạy của Bác về Tư cách người Công an cách mạng phản ánh một cách đầy đủ và sâu sắc những chuẩn mực đạo đức và nguyên tắc ứng xử chung của người cách mạng, đó là: Trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; thương yêu, quý trọng con người; có tinh thần quốc tế trong sáng..., đồng thời vừa vận dụng sáng tạo để đưa ra yêu cầu rèn luyện phẩm chất đạo đức, phẩm chất chính trị và nguyên tắc ứng xử cho phù hợp với người cán bộ, chiến sĩ CAND. Những giá trị đạo đức, phương thức ứng xử của phương Đông được hòa quyện với những giá trị đạo đức và lối ứng xử truyền thống Việt Nam đã làm nổi bật những đức tính tốt đẹp của người cán bộ, chiến sĩ CAND trong Sáu điều dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Sáu điều Bác dạy về Tư cách người Công an cách mạng vừa là những yêu cầu cần và đủ về những phẩm chất trong nhân cách của người Công an cách mạng, đồng thời vừa là những định hướng chung cho việc xây dựng lực lượng CAND cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.

Sáu điều dạy của Bác không chỉ đưa ra những yêu cầu về phẩm chất đạo đức, về lối ứng xử có văn hóa, phẩm chất chính trị và những yêu cầu về năng lực công tác cần có của người cán bộ, chiến sĩ Công an, mà còn gợi ý cho chúng ta những định hướng lớn trong việc xây dựng lực lượng CAND, đó là: việc xây dựng lực lượng Công an phải bắt đầu từ việc xây dựng nhân cách cho từng cán bộ, chiến sĩ Công an, việc xây dựng nhân cách người CAND cần đặt rèn luyện về phẩm chất đạo đức, cách ứng xử và bản lĩnh chính trị lên hàng đầu. Do đó, ở bất kỳ thời kỳ nào, sáu điều Bác dạy cũng là nội dung quan trọng nhất trong công tác chính trị tư tưởng của lực lượng CAND nói riêng và của công tác xây dựng lực lượng CAND nói chung. Việc quán triệt, thực hiện Sáu điều Bác dạy càng đi vào chiều sâu, càng khẳng định giá trị thiết thực của nó trong việc xây dựng lực lượng CAND cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.

Hiện nay, chúng ta đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Kinh tế thị trường ngoài những mặt tích cực, thì những ảnh hưởng tiêu cực do nó gây ra đang hàng ngày, hàng giờ tác động đến đời sống xã hội nói chung, đến cuộc sống của mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an nói riêng. Mặt khác, bọn tội phạm và các thế lực thù địch đang tìm mọi cách để tấn công mua chuộc làm sa ngã, biến chất một số cán bộ, chiến sĩ Công an. Vì vậy, việc học tập tu dưỡng rèn luyện theo Sáu điều Bác Hồ dạy trong lúc này càng có ý nghĩa quan trọng và cần thiết hơn bao giờ hết.

Đặc biệt hiện nay toàn Đảng và toàn quân ta đang học tập và thực hiện việc kiểm điểm tự phê bình và phê bình theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay” trong đó việc rèn luyện bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, chống suy thoái về chính trị, suy thoái về phẩm chất đạo đức, lối sống là một trong ba nội dung cốt lõi đặt lên hàng đầu quán xuyến toàn bộ công tác xây dựng Đảng hiện nay. Mặt khác, lực lượng CAND đang tiến tới kỷ niệm 65 năm thực hiện theo Sáu điều Bác dạy, nên càng suy ngẫm càng thấm thía sâu sắc những điều Bác dạy đối với cán bộ, chiến sĩ CAND, để lực lượng Công an thực sự xứng đáng là Công an của nhân dân.

ThS. ĐẶNG ĐỨC NGHĨA* - ThS. NGUYỄN ĐỨC HÒA**

* Trưởng phòng CTĐ, CTCT, CTQC, Học viện CSND - ** Phòng HCTH, Học viện CSND

Tạp chí Cảnh sát nhân dân số 01/2013

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi