Thứ Năm, 2/7/2020
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Tác động tiêu cực từ cơn bão tin giả và nỗ lực của các nhà chức trách trong bối cảnh dịch Corona bùng phát

Theo các nhà nghiên cứu, trong lúc nỗ lực ngăn chặn sự lây lan của virus Corona, các cơ quan y tế công cộng sẽ phải đối mặt với 2 trở ngại lớn đó là: Sự xói mòn niềm tin vào hệ thống truyền thông và y tế và tin tức giả mạo.

Tính đến sáng 13/2/2020, số người nhiễm virus Corona đã tăng lên 60.017 trường hợp và con số thiệt mạng là 1.355 người, trong đó chủ yếu là ở Trung Quốc. Mối lo ngại về sự gia tăng của dịch bệnh gây chết người này đã khiến ngày càng có nhiều bạn đọc tìm đến internet để có thêm thông tin về căn bệnh cũng như cách thức bảo vệ bản thân khỏi bị nhiễm.

Tuy vậy, trong thời đại công nghệ số, khi mọi người có xu hướng chủ yếu tiếp nhận thông tin từ các trang mạng xã hội và internet thay vì tìm đến những nguồn thông tin chính thống khác. Vì thế, tin giả có “đất” để hoành hành và phát tán, chia sẻ trong cộng đồng nhanh chóng. Rất nhiều thông tin người dân tìm đọc được bị xuyên tạc, bóp méo, bị báo cáo sai lệch… Điển hình như các báo cáo, bài viết tuyên bố về vaccine, nguồn gốc của virus và bằng sáng chế về căn bệnh này… được thêu dệt, lan truyền tạo nên sự hoảng loạn trong xã hội. Thậm chí, ẩn sau những thứ cho là cảnh báo sức khỏe còn là những mưu đồ về chính trị như tuyên truyền phân biệt chủng tộc.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), virus Corona là một trường hợp khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng đang được quốc tế quan tâm. Nhưng sự lan truyền quá mức, khiến dịch bệnh được xem như thảm họa diệt vong hay làm cho dân chúng mất hết niềm tin vào chính phủ, gây tâm lý hoang mang, hoảng loạn là không cần thiết. Điều này chỉ góp phần làm cho bệnh dịch khó kiểm soát hơn vì các nguồn tin chính thống khó đến được với người dân. Những tác động tiêu cực từ cơn bão tin giả lan tràn trên Internet thời gian qua thực sự đã chứng minh cho điều đó.

Một trong số những ví dụ điển hình như: Tin về việc Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh của Mỹ xác nhận trường hợp lây truyền virus Corona từ người sang người đầu tiên ở Mỹ là chồng của phụ nữ là trường hợp được xác nhận đầu tiên ở Illinois mắc bệnh nCoV. Một ngày sau đó, Trung tâm này cũng cho biết có 241 người Mỹ đang được kiểm tra xem có mắc nCoV hay không. Nhưng thông tin từ các nền tảng truyền thông xã hội đã vội chỉ ra rằng hiện có 11 trường hợp được xác nhận mắc virus Corona trên toàn nước Mỹ.

Qua một số trang tin “lá cải”, một bộ phận người dân ở Myanmar tin rằng, hành tây và rượu có thể tiêu diệt virus corona. Thậm chí để tăng thêm độ tin cậy, những nguồn tin này còn kể câu chuyện một bệnh nhân dương tính với nCoV được chữa khỏi bằng cách đặt hành tây xung quanh người lúc ngủ.

Tương tự, một bài viết được chia sẻ 16.000 lần trên Facebook khuyên dân mạng ở Philippines “giữ ẩm cổ họng, không ăn đồ cay và bổ sung vitamin C để ngăn ngừa bệnh”. Thông tin được trích nguồn từ Bộ Y tế Philippines (DOH) nhưng nội dung không hề khớp với lời khuyên trên trang web chính thức của DOH hoặc thông cáo báo chí về dịch bệnh.

Các bài đăng có từ ngữ giống hệt hoặc thay đổi một chút cũng được chia sẻ trên Facebook và WhatsApp ở một số nước như Canada, Pakistan và Ấn Độ. Dù nhanh chóng bị facebook đánh dấu là “thông tin sai lệch”, hàng chục bài đăng sai tương tự vẫn kịp lưu hành trên nền tảng này.

Nhiều trường học ở thành phố Carson (bang California, Mỹ) cũng phải vật lộn bác bỏ những tin đồn sinh viên trong trường nhiễm virus Corona, theo Los Angeles Times. Nhiều thông tin sai lệch chủ yếu được lan truyền thông qua các bài đăng trên Facebook, Snapchat và Twitter. Các lý thuyết và tin đồn âm mưu liên quan đến virus Corona đã được phát tán bao gồm cả trên các trang web như Reddit và Weibo…

Nếu không kiểm soát được sự phát tán tin giả, những thông tin chính thống quan trọng cập nhật về tình hình dịch bệnh sẽ khó có thể đến được với người dân. Người dân sẽ không nhận được những lời khuyên, cảnh báo đúng từ các cơ quan y tế và chính phủ. Dịch bệnh từ đó dễ dàng trở thành những đại dịch thật sự, gây nên những hậu quả khủng khiếp mà nhân loại khó có thể tưởng tượng được.

Để ngăn chặn tình trạng này, các quốc gia đã áp dụng các biện pháp mạnh như bắt giữ, xử phạt, thậm chí cáo cáo buộc vi phạm luật hình sự… những cá nhân, tổ chức đã cố tình lan truyền thông tin sai lệch trên mạng. Malaysia đã bắt giữ 5 người vì lan truyền thông tin sai lệch về căn bệnh này trên mạng. Ở Thái Lan, hai người đã bị cáo buộc vi phạm luật hình sự và có thể chịu án tù lên tới 5 năm vì đăng tải trên mạng xã hội video giả mạo và thông tin giả về một trường hợp cho là nhiễm virus Corona ở ven biển. Cảnh sát Indonesia cũng bắt giữ một nông dân và một người giúp việc vì đăng trên Facebook cá nhân rằng, một cư dân địa phương đã nhiễm nCoV trong khi nước này chưa ghi nhận ca nhiễm nào. Bộ Thông tin Indonesia thống kê, chỉ từ đầu tháng 2 đến nay, đã có ít nhất 50 tin đồn nhảm lan truyền trên mạng về dịch bệnh này. Riêng Hàn Quốc thì đích thân Tổng thống Moon Jae-in đã chỉ đạo cơ quan chức năng nước này xử lý nghiêm hành vi phát tán tin giả về dịch bệnh, đồng thời công bố thông tin liên quan đến dịch bệnh một cách nhanh chóng và minh bạch.

Ở Việt Nam, kể từ khi Luật An ninh mạng ra đời, chúng ta cũng đã có căn cứ pháp lỹ vững chắc và các biện pháp để xử lý những đối tượng trên. Luật an ninh mạng cấm hành vi thông tin sai sự thật gây hoang mang cộng đồng, thiệt hại xã hội, gây khó khăn cho hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc người thi hành công vụ, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác (Điều 8). Người có hành vi vi phạm quy định của luật này thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật (Điều 9). Theo thông tin từ Bộ Công an, lợi dụng diễn biến phức tạp của dịch viêm đường hô hấp do chủng mới của virus Corona, nhiều đối tượng đã lợi dụng không gian mạng tung tin giả, thông tin sai sự thật về bệnh dịch. Bộ Công an đã chỉ đạo Công an các đơn vị, địa phương vào cuộc đấu tranh xử lý theo quy định. Tính đến nay, đã có hơn 170 cá nhân tung tin sai lệch về dịch Corona bị triệu tập, xử lý, thông tin sai bị đề nghị gỡ bỏ. 41 trường hợp không hợp tác hoặc không thực hiện sẽ để xử lý hình sự khi đủ điều kiện. Công an các đơn vị, địa phương đã căn cứ Khoản 3, Điều 64, Nghị định 174 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính viễn thông và quy định trong trường hợp loan tin đồn sai sự thật phục vụ mục đích câu like hoặc phục vụ mục đích khác qua mạng để kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Một đối tượng tung tin giả bị triệu tập lên trụ sở Công an làm việc

Cho đến nay, công cụ kiểm tra thực tế từ 30 quốc gia hiện đang làm việc để giúp gỡ lỗi và ngăn chặn sự lan truyền thêm thông tin sai lệch trên các nền tảng truyền thông. Các nền tảng truyền thông xã hội như facebook cũng đang thực hiện các bước để ngăn chặn sự lan truyền thông tin sai lệch. Facebook đã thuê ba tổ chức kiểm tra thực tế của bên thứ ba để giám sát nội dung và giúp kích hoạt các nhãn cảnh báo mà người dùng nhìn thấy khi họ đang xem thông tin sai lệch. Bên cạnh đó, facebook cũng tuyên bố bắt đầu xóa các bài đưa ra thông tin sai lệch hoặc những giả thuyết bị các tổ chức y tế toàn cầu coi là có thể gây hại cho người đọc và phối hợp với các tổ chức y tế và cùng nhiều chuyên gia của Đại học Harvard (Mỹ) để cung cấp cho người dùng thông tin chính xác về tình hình hiện tại, bao gồm cả những hướng dẫn từ WHO.

Trên nền tảng Twitter, tìm kiếm từ khoá “virus Corona” trên, người dùng sẽ được hướng dẫn bạn truy cập trang web của Trung tâm phòng chống và kết quả bệnh tật Hoa Kỳ để biết thông tin về bệnh. Twitter xuất bản bài đăng nêu rõ ý định ngăn chặn sự lan truyền thông tin sai lệch và hướng mọi người đến các nguồn đáng tin cậy.

Reddit dù không đưa ra lệnh cấm cụ thể và chính thức nào trong chính sách nội dung của mình, nhưng đã cho phép những người điều hành các chỉ mục con được quyền đưa ra những quy định riêng về những loại thông tin có thể đăng tải trong đó, cấm tuyệt đối những tít nhạy cảm về virus corona và người dùng có quyền đăng cảnh báo đối với những thông tin mà họ cảm thấy không rõ ràng hoặc chưa được kiểm chứng.

Sự lây lan của virus corona khiến nhiều người lo lắng, nhưng họ còn mệt mỏi hơn khi nhận được không ít thông tin thất thiệt về dịch bệnh từ chính những người xung quanh mỗi ngày. Chúng ta lên án các đối tượng sản xuất, phát tán tin giả nhưng đồng thời cũng phải thừa nhận sự thiếu hiểu biết, khả năng sàng lọc thông tin và sự vô trách nhiệm của một bộ phận người dân khi tiếp tay và chia sẻ các thông tin giả mạo trên mạng Internet.

Chính vì vậy, việc cần làm nhất hiện nay để chống dịch hiệu quả và chặn đứng tin giả đó là, mỗi người hãy tự nâng cao tinh thần cảnh giác, thận trọng khi tiếp nhận các nguồn tin và chia sẻ một cách có trách nhiệm trong cộng đồng. Một vài giải pháp giúp người đọc phân biệt và sàng lọc thông tin được các chuyên gia khuyến cáo như: Trước tiên cần kiểm tra nguồn thông tin; kiểm tra nội dung thông tin, kiểm tra chéo với các trang web khác; kiểm tra văn phong và ngôn ngữ các bài viết và tin tức đọc được; đọc nội dung chứ không chỉ đọc tựa đề và cuối cùng là kiểm tra hình ảnh đính kèm bài viết xem có liên quan trực tiếp và phản ánh sự thật về nội dung hay không.

Quỳnh Chi

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi